حياط مركزي و اندروني و بيروني در مدارس دخترانه
روزنامه اعتماد - یکشنبه 28 آبان 91 - شیرزاد عبداللهی : رييس سازمان نوسازي و تجهيز مدارس ميگويد: «در شهرهاي پرتراكم، مجتمعهاي آموزشي و پرورشي شهري دخترانه جديدالتاسيس ملزم به رعايت محرمسازي در طراحيهاي خود شدهاند.» به نظر مهندسان سازمان نوسازي، ساخت مدارس با «حياط مركزي» بهترين شكل محرمسازي است. در اين مدارس حياط در وسط و كلاسهاي درس و آزمايشگاه و اتاقهاي اداري در چهار طرف حياط قرار ميگيرند و اگر بنا دو و سه طبقه باشد مساله اشراف ساختمانهاي مجاور هم حل ميشود. دانشآموزان اين مدارس به هر طرف كه بچرخند ديوار ميبينند و اگر مستقيما به بالا بنگرند قطعهيي از آسمان را خواهند ديد. در سالهاي گذشته طرح ايجاد «اندروني و بيروني» به سبك خانههاي سنتي، براي معماري مدارس دخترانه از سوي برخي مديران آموزش و پرورش پيشنهاد شد كه مكمل طرح حياط مركزي است. در اين مدارس اوليا و مراجعهكنندگان مرد، وارد فضاي داخلي مدرسه نميشوند و كارشان در قسمت بيروني ساختمان مدرسه راه ميافتد. طرح استتار مدارس دخترانه، يا محرمسازي يا آنگونه كه تازگيها باب شده «شادابسازي مدارس دخترانه» از 13 سال پيش در سازمان نوسازي و تجهيز مدارس مطرح شده و تا حدودي تابع جزرومدهاي سياسي است. البته مديران آموزش و پرورش به تدريج و در طول زمان، به اين دستاورد رسيدهاند.
مرتضي رييسي، رييس سازمان نوسازي و تجهيز مدارس ميگويد: «در شهرهاي پرتراكم، مجتمعهاي آموزشي و پرورشي شهري دخترانه جديدالتاسيس ملزم به رعايت محرمسازي در طراحيهاي خود شدهاند.» به نظر مهندسان سازمان نوسازي، ساخت مدارس با «حياط مركزي» بهترين شكل محرمسازي است. در اين مدارس حياط در وسط و كلاسهاي درس و آزمايشگاه و اتاقهاي اداري در چهار طرف حياط قرار ميگيرند و اگر بنا دو و سه طبقه باشد مساله اشراف ساختمانهاي مجاور هم حل ميشود. دانشآموزان اين مدارس به هر طرف كه بچرخند ديوار ميبينند و اگر مستقيما به بالا بنگرند قطعهيي از آسمان را خواهند ديد.
در سالهاي گذشته طرح ايجاد «اندروني و بيروني» به سبك خانههاي سنتي، براي معماري مدارس دخترانه از سوي برخي مديران آموزش و پرورش پيشنهاد شد كه مكمل طرح حياط مركزي است. در اين مدارس اوليا و مراجعهكنندگان مرد، وارد فضاي داخلي مدرسه نميشوند و كارشان در قسمت بيروني ساختمان مدرسه راه ميافتد. طرح استتار مدارس دخترانه، يا محرمسازي يا آنگونه كه تازگيها باب شده «شادابسازي مدارس دخترانه» از 13 سال پيش در سازمان نوسازي و تجهيز مدارس مطرح شده و تا حدودي تابع جزرومدهاي سياسي است. البته مديران آموزش و پرورش به تدريج و در طول زمان، به اين دستاورد رسيدهاند.
ابتدا گفته ميشد كه براي رفاه و آزادي دختران ديوارهاي مدارس را قدري بالا ميبريم كه هيچ ساختماني، به حياط مدرسه اشراف نداشته باشد. در كلاسهاي درس هم قرار بود لنگههاي بازشو پنجرهها را ثابت كنند و به جاي شيشه معمولي از شيشههاي مات يا مشجر استفاده شود. توجيه طرح اين بود كه اگر فضاي كلاس و حياط مدرسه كاملا استتار شود، دخترها ديگر مجبور به پوشيدن لباس فرم و مقنعه نيستند و ميتوانند با لباس سبك و معمولي سركلاس بنشينند يا در حياط مدرسه بازي و ورزش كنند. آنچه همه را نگران كرده بود، انتشار نتيجه يك تحقيق درباره دختران دانشآموز بود كه نشان ميداد به دليل فقر حركتي ناهنجاريهاي اسكلتي در ميان دختران در حال افزايش است.
اما چرا دختران؟ چرا مدارس دخترانه؟ درست است كه امكانات ورزشي مدارس پسرانه هم مانند مدارس دخترانه در حد صفر است، اما پسران در حياط مدرسه يا در كوچه و خيابان ميتوانند با يك توپ پلاستيكي دولايه ساعتها بازي كنند و عرق بريزند اما دختران به دليل ملاحظات فرهنگي و شرعي از چنين امكاني محرومند. از طرفي فضاهاي ورزشي سرپوشيده براي ورزش دختران به اندازه كافي وجود ندارد و عملا دختران از هر تحركي محرومند. به اين ترتيب نخستين جرقههاي طرح استتار در ذهن مسوولان درخشيد. اما هر چه به مراحل اجرايي نزديك شدند، اشكالاتي پيدا شد كه طراحان به آن فكر نكرده بودند و براي آن پاسخي نداشتند.
در حال حاضر اين پرسش مطرح است كه در كجاي دنيا حياط كوچك و آسفالت شده مدرسه جاي ورزش است؟ از اينكه بگذريم، طراحان حياط مركزي اگر در مدرسه كاركرده بودند ميدانستند هنگامي كه دانشآموزان يك كلاس، در حياط مركزي مشغول بازي و ورزش هستند، سروصداي آنها كار آموزشي در كلاسهاي درس را بسيار دشوار و حتي غيرممكن ميكند. بنابراين حتي اگر مدارس حياط مركزي محرم و حتي سرپوشيده هم داشته باشند، مشكل جست و خيز و بازي دختران در حياط با اعتراض معلمان ديگر مواجه ميشود.
بهترين راهحل احداث سالنهاي ورزشي سرپوشيده در كنار مدارس نوساز است تا هم فضاي ورزشي از فضاي درس تفكيك شود و هم دختران با خيال راحت به رختكن بروند و با پوشيدن لباس ورزشي مشغول بازي و ورزش شوند. اين طرحي است كه در كشورهاي پيشرفته از سالها پيش اجرا ميشود. مدرسه نوين ديگر يك حياط مربع و راهروهاي دراز و اتاقهاي يك شكل در اطراف آن نيست. مدرسه علاوه بر آزمايشگاه و كارگاه و مزرعه و سالن غذاخوري و فضاي سبز و كلاسهايي با طراحي و ابعاد مختلف براي دروس مختلف، داراي
زمينهاي ورزشي و استخر شنا و سايت كامپيوتري و... است. به نظر ميرسد حتي اگر طرح محرمسازي مدارس دخترانه به شيوه مورد نظر مديران آموزش و پرورش با صرف هزينههاي سنگين اجرا شود، كمكي به شادابسازي مدارس نخواهد كرد و برعكس فضاي مدارس دخترانه دلگيرتر خواهد شد. ديوارهاي بلند آجري، دروازههاي آهني، راهروهاي طولاني و نيمهتاريك و فضاي يكنواخت و لخت كلاسها، معماري مدارس باعث دلزدگي دانشآموزان ميشود. حالا به فرض كه طرح محرمسازي در مدارس نوساز اجرا شود، تكليف هزاران مدرسه دخترانه كه قبل از اين طرح ساخته شدهاند چيست؟ در حالي كه در كشورهاي توسعهيافته مدرسه بدون ديوار مطرح است، بلندكردن ديوار مدارس و ايجاد حياط مركزي و اندروني و بيروني، ممكن است نتايج معكوس به بار آورد و نه تنها مشكلات اسكلتي دختران را حل نكند، بلكه باعث مشكلات ديگر هم بشود. نكته ديگر اين است كه برخي مديران مدارس دخترانه با برداشتهاي خاص، حتي در كلاسهاي استتارشده هم اجازه برداشتن مقنعه را به دختران نميدهند.
