• شیرزاد عبداللهی - روزنامه بهار  : سارینا رسول‌زاده دومین دانش‌آموز مدرسه دخترانه شین‌آباد پیرانشهر روز جمعه (دیروز) بر اثر شدت جراحات ناشی از آتش‌سوزی فوت کرد. پیش از این سیران یگانه دیگر دانش‌آموز حادثه آتش‌سوزی مدرسه جان باخته بود. چند دانش‌آموز دیگر نیز با مرگ دست و پنجه نرم می‌کنند.وزیر آموزش‌ و پرورش در نامه مورخ 27 آذر به رییس سازمان نوسازی، بار دیگر بر استفاده از دو سامانه حرارت مرکزی و بخاری نفتی کاربراتوری استاندارد تاکید کرد. چند روز پیش خبری درباره آتش‌سوزی مدرسه روستای طبسین نهبندانمنتشر شد. فرماندار شهر در توضیح واقعه گفت: «یکی از شاگردان مدرسه از روی شیطنت یک شیشه آب مقطر را داخل بخاری انداخت. شکسته شدن شیشه آب‌مقطر صدای مهیبی در کلاس ایجاد کرد و دانش‌آموزان از ترس از کلاس خارج شدند...» همین اتفاق ساده که ممکن بود به یک فاجعه دیگر منجر شود نشان می‌دهد که بخاری از هر نوعی، در کلاس خطرآفرین است و باید در کوتاه‌ترین زمان از سیستم گرمایش مدارس حذف شود. پیشتر وزیر آموزش‌وپرورش گفته بود که 150‌هزار کلاس درس و 50‌هزار اتاق اداری مدارس بخاری نفتی دارند. معنای این رقم این است که هنوز 30 تا 40‌هزار مدرسه روستایی در معرض خطر هستند. در نامه اخیر وزیر به رییس سازمان نوسازی چند تذکر قابل توجه و تامل است: 1- سازمان نوسازی افزایش سطح ایمنی و تجهیزات مدارس را در اولویت قرار دهد. 2- سازمان نوسازی همه دستورالعمل‌های فنی را رعایت کند. 3- سازمان نوسازی بر ساخت‌وساز و خرید تجهیزات از محل اعتبارات عمرانی استانی و کمک‌های مردمی نظارت کند. 4- ادارات کل استان‌ها، مدارس نوساز را بدون تجهیزات از سازمان نوسازی تحویل نگیرند. 5- تمام امور نصب تجهیزات استاندارد بر عهده سازمان نوسازی است. پرسش این است که آیا تذکر این نکات را می‌توان به این شکل تعبیر کرد که سازمان نوسازی تاکنون وظایف خود را به درستی انجام نمی‌داده؟ در این صورت کار سازمان نوسازی را با کار بعضی از انبوه‌سازان مسکن که آپارتمان‌های پیش‌فروخته را بدون کابینت و نقاشی و انشعاب گاز و کنتور برق و... تحویل مشتری می‌دهند، چه تفاوتی دارد؟ به نظر می‌رسد در سامانه فکری مدیران سازمان نوسازی، اولا بحث‌های سیاسی و غیرکارشناسی مانند محرم‌سازی و ایجاد مدرسه با حیاط مرکزی و... جایی بزرگ‌تر و مهم‌تر از تجهیز مدارس به وسایل ایمنی دارد. ثانیا براساس یک سیاست کلی‌تر، ارائه آمار خیره‌کننده و نمایشی مهم‌تر از کارهای اساسی، اما دیربازده و غیرتبلیغاتی است. چه کسی باور می‌کند که آموزش‌وپرورش آیین‌نامه‌ای برای ایمنی‌ و بهداشت مدارس ندارد؟ مدیران مدارس طبق آیین‌نامه اجرایی عمل می‌کنند. تنها در ماده 56 آیین‌نامه اجرایی مدارس به وسایل ایمنی اشاره شده، اما مطابق این ماده وجود جعبه کمک‌های اولیه و وسایل اطفای حریق در مدرسه اجباری نیست! در این ماده از مدیران خواسته شده که «سعی کنند» این وسایل را تهیه کنند. براساس تحقیق و جست و جوی نگارنده، آیین‌نامه ایمنی و بهداشت مدارس در فروردین ماه سال 84 براساس استانداردهای ملی و جهانی در 33 ماده تهیه شد اما به دلیل بار مالی مسکوت ماند. وظیفه فوری وزیر آموزش‌وپرورش تهیه «آیین‌نامه جامع ایمنی و بهداشت مدارس» و تصویب آن در شورای‌عالی آموزش‌وپرورش و ارسال آن به مدارس است. در اینجا نمونه‌ای از استانداردهای لازم برای مدارس را می‌آورم تا معلوم شود، حتی در ساخت مدارس جدید از استانداردهای ملی و جهانی فاصله بسیار داریم: در مدارس ابتدایی به ازای هر یک‌صد دانش‌آموز، دو‌هزارمتر مربع و در مدارس راهنمایی و متوسطه، حداقل چهار‌هزار متر مربع فضا لازم است. به ازای هر دانش‌آموز شش تا هشت متر مربع بنای آموزشی لازم است. در خوابگاه مدارس شبانه‌روزی باید برای هر نفر پنج متر مربع سطح در نظر گرفته شود. برای هر دانش‌آموز در کلاس درس حداقل باید 25/1 متر مربع سطح در نظر گرفته شود. به ازای هر دانش‌آموز نیم متر مربع فضای سبز در مدرسه تامین شود... سالن اجتماعات، کارگاه، آزمایشگاه، مکان‌های ورزشی و اتاق‌های عمومی، به گونه‌ای طراحی شوند که مزاحمتی برای کلاس‌های درس به وجود نیاورد (قابل توجه طراحان حیاط مرکزی برای ورزش دختران). کلاس‌ها باید دو در داشته باشند، یک در برای ورود و خروج عادی و در دیگر راه خروج اضطراری... . پنجره‌ها باید از کرکره یا سایه‌گیر مناسبی برخوردار باشد. کلاس‌ها باید مجهز به رخت‌آویز باشد. مدرسه باید مجهز به وسایل اعلام و اطفای حریق بوده و راه‌های خروج اضطراری پیش‌بینی شده باشد... وزیر محترم و رییس سازمان نوسازی پاسخ دهند که آیا در مدارس نوساز که بعد از سال 85 ساخته شده‌اند، ضوابط استاندارد مانند در اضطراری برای کلاس‌ها رعایت شده است؟ ... معمولا گفته می‌شود که آموزش‌وپرورش بودجه‌ای برای استاندارد‌سازی مدارس ندارد. به نظر من مشکل اصلی جای دیگری است. آموزش‌وپرورش فعالیت‌هایی را در اولویت قرار داده که جزو وظایف ذاتی این دستگاه نیست (مثل تاسیس دانشگاه) یا بسیار بی‌اهمیت است (مثل تغییر ساختار آموزشی به 6-3-3). در واقع بودجه و انرژی دستگاه نابه‌جا مصرف می‌شود. در خاتمه چند پیشنهاد فوری، عملی و کم‌هزینه مطرح می‌کنم که خطر آتش در مدارس را تقلیل می‌دهد: 1- وزیر آموزش‌وپرورش دستور دهد نرده‌های آهنی محافظ پنجره کلاس‌های طبقات همکف مدارس روستایی ظرف یک هفته برچیده شوند تا دانش‌آموزان هنگام آتش‌سوزی احتمالی به دام نیفتند 2- همه مدارس به کپسول آتش‌نشانی مجهز شوند. 3- برای مواجهه با آتش‌سوزی و حوادث مشابه دستورالعمل ساده‌ای با استفاده از نظرات کارشناسان سازمان آتش‌نشانی تهیه و به مدارس فرستاده شود. 
    *کارشناس حوزه آموزش و پرورش